در ایران نیز مواردی از «مرگ خاموش» ناشی از گاز نیتروژن (ازت)
گزارش شده است. در ادامه، مهمترین این حوادث را بررسی میکند
۱. حادثه شرکت فولاد ناب آرش – ابهر (آبان ۱۴۰۰)
در تاریخ ۴ آبان ۱۴۰۰، سه کارگر شرکت فولاد ناب آرش در یکی از شهرکهای صنعتی ابهر جان خود را به دلیل مسمومیت با گاز نیتروژن از دست دادند. در این حادثه، یکی از کارگران به منظور پاکسازی یکی از دهانههای مخزن گاز نیتروژن وارد آن شده و دچار خفگی میشود. سپس دو کارگر دیگر برای نجاتش وارد مخزن میشوند اما خود نیز قربانی گاز میگردند. چهار کارگر دیگر نیز دچار مسمومیت شده و تحت درمان قرار گرفتند.
بررسیهای بعدی توسط اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان زنجان مشخص کرد که، با وجود ادعای وجود تجهیزات ایمنی در شرکت، **"عدم رعایت مقررات ایمنی و حفاظت فنی، نداشتن آگاهی لازم، نبود نظارت و عدم توجه کافی به شرایط مخزن"، از عوامل وقوع این حادثه بودهاند.**
۲. حادثه در منطقه ویژه اقتصادی بوشهر (آبان ۱۴۰۳)
در آبان ۱۴۰۳، یک تکنسین آزمایشگاه از یکی از شرکتهای مستقر در منطقه ویژه اقتصادی بوشهر بر اثر استنشاق گاز نیتروژن فوت کرد. یکی از همکاران وی که برای کمک به محل حادثه رفته بود نیز دچار مسمومیت شد و تحت درمان قرار گرفت.
جدول مقایسهای حوادث
| مکان | تاریخ | شرح حادثه | جانباختگان | مجروحین |
|---|---|---|---|---|
| فولاد ناب آرش، ابهر | آبان ۱۴۰۰ | سقوط به داخل مخزن نیتروژن، خفگی و تلاش برای نجات | ۳ نفر | ۴ نفر |
| منطقه ویژه بوشهر | آبان ۱۴۰۳ | مسمومیت تکنسین آزمایشگاه با گاز نیتروژن | ۱ نفر | ۱ نفر |
جمعبندی و تحلیل
- هر دوی این حوادث در محیطهای صنعتی و کارگاهی رخ دادهاند، که گویای ضرورت اهمیت رعایت استانداردهای ایمنی ویژه در این صنایع است—بهویژه در فضاهای بسته و بدون تهویه مناسب.
- گاز نیتروژن اگرچه غیرسمی و بیبو است، اما میتواند با تغییر ترکیب اکسیژن محیط، خطر مرگ جدی ایجاد کند—فارغ از این که هیچ علامت هشداردهنده حسی ندارد.
- در هر دو حادثه، متأسفانه همکارانی که در جهت کمک وارد عمل شدهاند، نیز قربانی شدهاند (سندروم نجاتدهنده).
پیشنهادهای پیشگیرانه برای کاهش خطرات در ایران
- خودکار نصب کردن هشداردهندههای اکسیژن در مخازن و محیطهای بسته که از گاز استفاده میکنند.
- اجرای برنامه Permit-to-Work برای ورود به فضاهای بسته.
- آموزش مداوم ایمنی نیروی کار در صنایع مرتبط.
- تهویه مناسب و تامین هوای تازه در محلهای کاری.
- تهیه تجهیزات حفاظت فردی قابل اعتماد (ماسک یا دستگاه تنفسی مستقل).
- نظارت دقیق و پیگیری قانونی نسبت به عدم رعایت مقررات ایمنی توسط کارفرمایان—مطابق مورد ابهر.
مرگ خاموش ناشی از استفاده از گاز نیتروژن (ازت)
۱. نیتروژن؛ گازی بیخطر یا پنهان؟
گاز نیتروژن (N₂) حدود ۷۸ درصد از هوای طبیعی را تشکیل میدهد و بهطور ذاتی سمی نیست، اما مشکل زمانی آغاز میشود که این گاز در محیطی بسته یا با تهویه نامناسب آزاد شود. نیتروژن بیرنگ، بیبو، بیمزه و غیرقابلتشخیص برای حواس انسانی است. بنابراین انسان متوجه تجمع آن نمیشود و این ویژگی سبب میشود به آن «قاتل خاموش» نیز گفته شود.
۲. مکانیسم مرگ خاموش در اثر نیتروژن
- وقتی غلظت نیتروژن در یک محیط افزایش مییابد، میزان اکسیژن قابلتنفس کاهش پیدا میکند.
- اگر درصد اکسیژن هوا از ۲۱٪ طبیعی به زیر ۱۹٪ برسد، علائم کمبود اکسیژن آغاز میشود.
- در ۱۶٪ اکسیژن: اختلال در تمرکز، سرگیجه و خستگی رخ میدهد.
- در ۱۰–۱۲٪: از دست رفتن هوشیاری و تشنج.
- در ۶٪ یا کمتر: مرگ در عرض چند دقیقه اتفاق میافتد.
این وضعیت بدون هشدار حسی به قربانی اتفاق میافتد، چون نیتروژن هیچ نشانهی قابل درکی برای انسان ندارد.
۳. موارد کاربرد نیتروژن
نیتروژن در صنایع مختلف استفاده گسترده دارد:
- صنایع غذایی (برای بستهبندی و افزایش ماندگاری مواد غذایی).
- پزشکی (برای کرایوتراپی و ذخیرهسازی نمونههای زیستی).
- صنایع نفت و پتروشیمی (بهعنوان گاز خنثی برای جلوگیری از آتشسوزی).
- صنایع فولاد و جوشکاری.
- هوافضا و صنایع الکترونیک.
۴. نمونههای مرگ خاموش با نیتروژن
- در برخی پالایشگاهها و نیروگاهها، کارگرانی که برای بازرسی وارد مخازن تحت نیتروژن شدهاند، دچار خفگی شده و در چند دقیقه جان باختهاند.
- مواردی گزارش شده که افراد برای نجات همکار بیهوش وارد فضای بسته شدهاند و خود نیز قربانی شدهاند؛ این حالت به «سندروم نجاتدهنده» معروف است.
- در سطح جهانی، سازمان OSHA (آمریکا) بارها هشدار داده که حوادث مرگبار ناشی از نیتروژن در فضاهای بسته یکی از عوامل اصلی مرگهای شغلی است.
۵. علائم و نشانههای هشداردهنده
افراد پیش از مرگ خاموش ناشی از نیتروژن ممکن است دچار علائم زیر شوند:
- سردرد و سرگیجه
- احساس سنگینی و خستگی شدید
- مشکلات بینایی و شنوایی
- بیهوشی ناگهانی
- مرگ سریع در صورت عدم خروج فوری
۶. راهکارهای پیشگیری
برای جلوگیری از این نوع مرگ خاموش باید اقدامات زیر انجام شود:
- پایش اکسیژن محیط با دستگاههای هشداردهنده.
- تهویه مناسب در محیطهای بسته و مخازن.
- استفاده از ماسکها و کپسولهای هوای مستقل برای کارگران.
- آموزش تخصصی کارکنان درباره خطرات نیتروژن.
- ورود به فضاهای بسته فقط با مجوز و تحت شرایط کنترلشده (Permit to Work).
- نصب علائم هشدار در مکانهایی که از نیتروژن استفاده میشود.
No comments:
Post a Comment