سازمان اتوبوسرانی تهران و چالش‌های

سازمان اتوبوسرانی تهران و چالش‌های پیش‌روی رانندگان

۱. معرفی سازمان اتوبوسرانی تهران

شرکت واحد اتوبوس‌رانی تهران و حومه، اصلی‌ترین سامانه حمل‌ونقل عمومی به‌شمار می‌آید. بر اساس یک مطالعه، این سازمان روزانه بیش از ۶٬۵۰۰ دستگاه اتوبوس را در خدمت مردم قرار می‌دهد و روزانه حدود ۴٬۵۰۰٬۰۰۰ مسافر جابجا می‌کند . این گستردگی فعالیت، اهمیت و تأثیرگذاری این سامانه را در حمل‌ونقل شهری تهران نشان می‌دهد.

۲. ساختار و تشکل‌های صنفی

اتحادیه (سندیکا) کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی، با سابقه‌ای از دهه ۱۳۳۰/۱۹۵۰ میلادی، پس از انقلاب اسلامی فعالیت‌های خود را به‌صورت پراکنده ادامه داد تا اینکه در ۲۰۰۴ میلادی مجدداً سازماندهی شد. این اتحادیه با بیش از ۱۷٬۰۰۰ عضو، نماد اعتراض به شرایط نامناسب کاری، دستمزدهای پرداخت‌نشده، و فقدان امکان گفت‌وگوی جمعی بوده است .

۳. مشکلات روانی و فشار شغلی

بلوغ سؤال استرس:

• در سال ۱۳۹۱ (۲۰۱۲ میلادی)، مطالعه‌ای نشان داد که حدود یک‌سوم رانندگان شرکت واحد، در حین کار دچار استرس شدید شغلی بوده‌اند؛ و ارتباط معناداری میان استرس و عواملی مانند شیفت کاری، مسیر و سلامت جسمی و روانی آن‌ها وجود داشته است .
• پژوهشی دیگر درباره شادکامی و خودکارآمدی رانندگان تأکید کرده که آموزش مهارت‌های روانی-اجتماعی می‌تواند نقش بسزایی در بهبود سلامت روان رانندگان داشته باشد؛ امری که در ایران به‌خوبی مورد توجه قرار نگرفته است .

۴. خستگی و عوامل مرتبط

مطالعه‌ای در سال ۱۳۹۴ (۲۰۱۵ میلادی) با عنوان بررسی عوامل مؤثر بر خستگی رانندگان، نشان داد عواملی نظیر سابقه رانندگی، وضعیت تأهل، تعداد مسافران، و طول مسیر در میزان خستگی آنان مؤثر است. رانندگان متأهل خستگی کمتری گزارش کرده‌اند، اما مشکلات مرتبط با تمرکز و استرس همچنان وجود دارد .

۵. خطاها، تخلفات و ایمنی

یکی از مقالات کنفرانسی نشان داده است که با افزایش سابقه رانندگی، خطاهای رانندگی کاهش ولی تخلفات رانندگی افزایش می‌یابد؛ همچنین نوع گواهینامه راننده هم بر رفتار رانندگی تأثیر دارد .

مطالعه‌ای دیگر نیز رابطه بین فرهنگ ایمنی سازمانی و تصادفات گزارش‌شده در رانندگان را مورد بررسی قرار داد. نتیجه: سبک رهبری، تعهد مدیریت و سیاست‌های ایمنی با احتمال بروز تصادف ارتباط معنادار داشتند .

۶. انحراف، تشکل و اعتراضات صنفی

در سال‌های گذشته، رانندگان اتوبوس‌ شرکت واحد، به‌ویژه در سال ۲۰۲۲ میلادی، به‌واسطه‌ی دستمزدهای پرداخت‌نشده دست به اعتصاب زدند که منجر به اختلال در سیستم حمل‌ونقل تهران شد. گزارش‌ها از ورود نیروها و اتوبوس‌های نیروی انتظامی و سپاه جهت حفظ تردد حکایت دارند .

۷. چالش‌های محیطی و زیستی

تهران با مشکلات فراوانی از جمله آلودگی شدید هوا و ترافیک سنگین روبروست. این موارد باعث فشار مضاعف بر رانندگان و سیستم حمل‌ونقل عمومی می‌شود؛ زیرا تأخیرها، سر و صدا، آلودگی و نیاز به مدیریت زمان در شرایط دشوار را به‌عنوان عوامل استرس‌زا باید در نظر گرفت .

---

پیشنهادهایی برای بهبود شرایط رانندگان

1. ارتقاء فرهنگ سازمانی و سیاست‌های ایمنی
   بهبود نگرش‌های سازمان نسبت به ایمنی و تضمین اجرای سیاست‌های ایمنی عملیاتی برای کاهش تصادفات مؤثر است.

2. برنامه‌های آموزشی روانی-اجتماعی
   توسعه دوره‌های توانش‌بخشی روانی و آموزش‌های مقابله با استرس برای افزایش سلامت روان و کارایی رانندگان.

3. استفاده از داده‌کاوی و هوش مصنوعی
   مدل‌سازی و شناخت عوامل مؤثر بر تأخیرها و عملکرد BRT با استفاده از داده‌های تاریخی و الگوریتم‌های یادگیری ماشین، مانند پژوهشی که برای تحلیل اتوبوس‌های BRT انجام شده است .

4. توانمندسازی صنفی و گفتگو با کارفرما
   دادن امکان تشکیل و فعالیت آزادانه اتحادیه‌ها برای پیگیری حقوق اجتماعی، مطالبات مالی و شرایط کاری بهتر.

5. بهبود محیط کاری و زیستی
   کاهش فشار شهری (آلودگی، ترافیک) از طریق فناوری‌های پاک، مدیریت مسیر و ابزارهای حمایتی به رانندگان.

جمع‌بندی

سازمان اتوبوس‌رانی تهران با ساختار گسترده‌ای فعالیت می‌کند، اما رانندگان آن با چالش‌های متنوعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند: از استرس، خستگی، تخلفات و خطا، تا فشار محیطی و نوسانات صنفی. پژوهش‌ها نشان داده‌اند ترکیبی از بهبود فرهنگ سازمانی، آموزش روانی، استفاده از فناوری‌های هوشمند، و توانمندسازی صنفی می‌تواند به‌طور مؤثری این مشکلات را کاهش دهد.